Schikking
Jeltje van Nieuwenhoven was van 1998 tot 2002 de eerste vrouwelijke voorzitter van de Tweede Kamer. De stoere Friezin stond bekend om haar ongedwongen, toegankelijke en soms wat bazige stijl die ze afwisselde met een grote dosis relativeringsvermogen en onderkoelde humor. Ze was niet gediend van ambtelijk vakjargon en met halve zinnen hoefde je ook niet bij haar aan te komen. Ze was zo populair dat ze een jaar na haar afscheid bij de verkiezingen als lijsttrekker van de PvdA ruim 220.000 voorkeurstemmen wist binnen te halen. Haar partijgenote en opvolgster Gerdi Verbeet hield het twee termijnen vol, van 2006 tot 2012, wat genoeg zegt over haar autoriteit, neutraliteit en objectiviteit. De fusie met GroenLinks betekende voor haar het einde van het partijlidmaatschap, maar ze is nog steeds een graag geziene en alom gewaardeerde gast in menige talkshow. Dat geldt bepaald niet voor degene aan wie ze de hamer doorgaf, Anouchka van Miltenburg (VVD) die de boeken inging als een wandelende natuurramp. Haar optreden was krampachtig formeel en afstandelijk streng met de uitstraling van een ventilator, het charisma van een koelcel en de souplesse van een kruiwagen. Toen ze tot overmaat van ramp ook nog eens twee keer opzichtig blunderde met vertrouwelijke correspondentie in delicate affaires was het gedaan met haar professionele integriteit én met de collegiale compassie van het parlement waardoor ze tot algehele opluchting in 2015 voortijdig moest aftreden.
Zes jaar later werd Vera Bergkamp van D66 na een smerig een-tweetje tussen Sigrid Kaag en Mark Rutte op het schild geheven. De twee partijleiders die elkaar nodig hadden voor een kabinetsformatie hadden op een zondag al besloten om positief te reageren op haar sollicitatie die pas de maandag daarop in de brievenbus gleed. PVV en PvdA spraken schande van het opzetje en Vera Bergkamp had er zelf ook meer last dan voordeel van. Ze groeide nooit in haar rol en gooide uiteindelijk de handdoek in de ring. Dat was in 2003, het jaar waarin haar voorgangster Khadija Arib onder vuur kwam te liggen vanwege geruchten die – natuurlijk anoniem en zeer waarschijnlijk aangewakkerd door haar opvolgster - gelekt werden door ontevreden ambtenaren over een ‘onveilige werksfeer’ in een schrikbewind van machtsmisbruik en een dictatuur van angstcultuur door ‘stemverheffing’. Grote woorden die in dit land onmiddellijk uit de kast worden getrokken wanneer je als leidinggevende doet wat er van je verwacht wordt: leidinggeven, desnoods af en toe met stemverheffing als ze niet willen luisteren. Gewoon zoals het vroeger bij u en mij thuis ook ging: omdat ik het zeg en nee is ook een antwoord. Zijn wij daar slechter van geworden? Nou, die tere ambtenarenzieltjes hadden er toch wel heel erg onder geleden, wat zeg ik: emotioneel geleden zelfs. En zo kwam Khadija Arib terecht in de rollercoaster van de nachtmerrie voor bestuurders: niets fout gedaan, maar kansloos tegen de willekeurige fantoompijn van ‘grensoverschrijdend gedrag’ en uiteindelijk dan maar genoegen nemend met de financiële voldoening van een geheime schikking. Als belastingbetaler hoop ik oprecht dat ze het onderste uit de kan heeft geschraapt. Trouwens, ook typisch Nederland: Vera Bergkamp ontkwam aan strafvervolging door een procedurefout. Toeval bestaat niet.
Copyright Peter Bonder.